Archives

Written by Ajay Bhardwaj

Shahmukhi translation of the Punjabi Tribune article: ਸੂਫ਼ੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼

Shahmukhi translation of the article, ਸੂਫ਼ੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼, written by Yadwinder Karfew and published in the Punjabi Tribune.

اجے بھاردواج دی فلمسازی : کلا دی سدیوی پرسنگکتا

اجے بھاردواج دی فلم کلا تے فلسفے بارے یادوندر کرفیو دا ٹکڑا کجھ کانٹ چھانٹ توں بعد شنچروار نوں ‘پنجابی ٹربیون’ ‘چ چھپیا سی۔سنپادت ہون کارن کجھ گلاں دے پورن ارتھ سمجھ نہیں آئے۔ پورا ٹکڑا تہاڈے ساہمنے ہے۔-غلام قلم

سدیوی ارتھاں والی کلا منکھی سبھیتا دے کلاتمک اتہاس دی نیہہ مضبوط کردی ہے۔ فلمساز اجے بھاردواج اپنیاں فلماں ‘کتے مل وے ماہی’، ‘ربا ہن کی کریئے’ اتے ‘ملانگے بابے رتن دے میلے ‘تے’ دے ذریعے پنجاب نوں سدیوی پرسنگکتا والی کلا نال جوڑدا ہے۔

ایہہ فلماں 1947 دی ونڈ تے سوپھیواد دے حوالے نال پنجاب دے سانجھے سبھیاچار دیاں جڑھاں لبھدیاں ہن۔ ایہہ درشک دی سانجھ ‘جوڑن والے فلسفے’ نال پواؤندیاں ہن اتے غیر-قدرتی سیاسی پہنچ نال ہون والی سماجک تے سبھیاچارک تباہی بارے خبردار کردیاں ہن۔ اسلام تے سوپھیواد دی روحانیت نال جو پنجاب دا اتٹّ ناطہ ہے، اناں فلماں راہیں گوڑہا ہندا ہے اتے پنجاب دا سانجھا سبھیاچار جشنی انداز ‘چ اگھڑدا ہے۔ اسلام تے صوفی سنتاں دیاں درگاہاں منکھی سانجھاں دی گواہ بن کے پیش ہندیاں ہن۔

فلماں دے سنواد دا مکھ دھرا سبھیاچار ہے۔ مالوے(ونڈ توں پہلاں) دے مشہور کویشر مرحوم بابو رجب علی، مسکین اتے مرحوم پرو: کرم سنگھ جہے لوک کلاکار پنجاب دی امیر وراثت نوں کائناتی پرسنگاں نال جوڑدے ہن اتے اپنی لوک کلا راہیں ہی سیاست دی تیہ ‘چ پئی انمنکھی کھچوتان نوں بے نقاب وی کری جاندے ہن۔

فلماں 1947 دے مہاں-دکھانت تکّ سیمت نہیں ہن بلکہ منکھ نوں زدّ وچ لین والے نکے-وڈے سارے دکھانتاں دی نبض پھڑھدیاں ہن۔ ایہناں ‘چ منکھی وجود دا قدرتی دھرا پھڑن دا یتن ہے، کہ منکھ منکھ وجوں کھڑدا کتھے ہے، تے اوہنوں اپنے اصلے توں توڑن والے سند کہڑے ہن۔ فلماں پاتراں تے وجود لبھدیاں تھاواں ذریعے برتانت بندیاں ہن تے منکھ اندر بہپرتی،بہو-بھجاویں تے بہدشاویں ادھٔین تے سنواد دی سوخم چنگ جگاؤندیاں ہن’۔

اس طرحاں منکھی انترمکھتا تے باہرمکھتا اک دوجے دے ساہمنے آن کھڑھدیاں ہن تے اتہاسک مہاں-دکھاتاں دی سہج سوے پڑچول کرن لئی کہندیاں ہن۔ اتم کلا سنکیتک تے چپّ دی بھاشا راہیں منکھی سنویدنا نوں چھنہسدی ہے۔ اجے دی فلمسازی اجیہی کلا دا نمونہ ہے۔ اسنوں تصویراں/درشا نال برتانت سرجن والا فلمساز کیہا جا سکدا ہے’۔

ایہناں دستاویزی فلماں دا فلمانکن اجیہا ہے جو درشک دیاں چیت-اچیت کھندراں دا لکھن ساہمنے آ جاندا ہے۔ اجیہی پیشکاری دستاویزی فلماں دی سیما توں پار کلاتمک فلمسازی دے گھیرے وچ آ جاندی ہے۔ فلم دا درش: ‘کاں دی پچھورتی آواز اجیہا پربھاو سرجدی ہے، جویں کاں اجڑے بابیاں دادیاں نوں پرط آؤن لئی کہہ رہا ہووے۔ اسے طرحاں دھونی ‘چ بلدیاں پاتھیآں، دیوے دی لوء، ظلم دیاں گواہ تھاواں ‘تے اگّ دے درش، آدی، سنیما دی بھاشا دا اتم نمونہ ہن۔ اک درش وچ گردآرے نوں مسیت توں تنّ وار دور ہندا (یوم-آؤٹ) وکھایا گیا ہے۔ سرت نوں زخم کرن والے بمباں دا اجیہا برتانت ہی درشکاں ‘تے گہرا اثر چھڈدا ہے۔

فلماں پنجاب دی ستھانکتا نال مچھی-پانی والا رشتہ قایم کردیاں ہن تے اک طرحاں ستھانکتا نال عالمی سنواد لئی سپیس تیار کردیاں ہن۔ فلم ‘ملانگے بابے رتن دے میلے ‘تے’ وچ مسکین جنگ دے ورودھ ‘چ امن دا پاٹھ کردا ہے، جیہدے نال نیشن سٹیٹ دی جنگی سیاسی آرتھکتا دے ورودھ ‘چ عالمی امن لہر دا پیغام مضبوط ہندا ہے۔

فلماں منکھ نوں ستھانتکا نال موہ بھریا رشتہ بناؤن لئی پریردیاں ہن تے کہی جاندی آدھونکتا سہارے دنو دنو مشینی ہو رہے منکھ لئی سبھیاچرک روح دی خوراک دا کم کردیاں ہن۔ ایہناں وچ ٹھوس کلا ہے، جو کائنات دی بھرپورتا نال منکھ نوں آدھونک زندگی دے کھالیپن دا احساس کرواؤندی قدرتی سبھیاچار نال جڑن لئی کہندی ہے’۔

ایہہ فلماں منکھ ‘چ گرم-دلی پروچنی کلا وانگ وقتی گرمی پیدا نہیں کردیاں۔ ایہہ منکھ اندر لوکائی، پیار، سرب سانجھیوالتا تے سربتّ دے بھلے دی سدیوی بھکھ جگاؤندیاں ہن۔ منکھ نوں ہنکار مکت ہون، غلطی قبولن تے معاف کرن دا بل بخشدیاں ہن۔ ایہناں فلماں دی کلاتمک امیری اجے دی فلمسازی نوں عالمی پدھر تکّ پہنچاؤندی ہے، جتھے ‘کلا کلا لئی’ جاں ‘کلا لوکاں لئی’ وچلا دوفاڑ مٹّ جاندا ہے۔ ‘کلا کلا لئی وی’ وی ہے اتے ‘کلا منکھتا لئی وی’ ہے دا ملواں تصور ساہمنے آؤندا ہے۔

اجے دی فلمسازی گیان دے کیندریکرن دے خلاف ہے۔ ایہہ کلا نوں منکھی زندگی نال اڈینٹیپھائی کردی ہے۔ سنئتی طرز دے گیانی لانے توں دور ایہہ گیان دے سبھاوک سروتاں تے زندگی ‘چ ڈبے لوکاں دیاں سادیاں گلاں ذریعے درشکاں نال امیر سنواد رچاؤندی ہے۔ایہی گلّ اجے نوں روائتی دستاویزی فلمسازی توں وکھرا کردی ہے۔ اجے دا اسلام تے سوپھیواد ‘تے کیندرت ایہہ پراجیکٹ سامراجی ہیجمنی تے دھارمک فاشیواد نوں ونگاردا ہے۔ اج امریکی سامراج ،آر ایس ایس تے بھارتی میڈیا ‘اسلامک پھوبیا’ مہم مضبوط کرن دا زور لگا رہا ہے تے اجے دی فلمسازی دا پراجیکٹ ایہناں غیر-منکھی مہازا دے خلاف کھڑھدا ہے۔

اجے دی فلمسازی دا کوئی تیئشدا حلقہ نہیں ہے۔ اسے لئی اجے دی کلا دا کینوسّ وسیع تے سدیوی ہندا جا رہا ہے،جو سبجیکٹو حالتاں دی جڑھ پھرولدی مثلیاں نوں ادیشاتمکتا ولّ لجاندی ہے۔ اوہ ‘مانتا پراپت’ سنستھاگت سیاسی-سبھیاچارک حلقیاں توں مانتا لین دے ‘چکرویو سبھیاچار’ دا شکار نہیں ہویا، شاید اسے لئی اجے تکّ اوہنوں بندا مان ستکار وی نہیں ملیا۔نرسندیہ اوہ پنجاب دا اتم پر انگولیا فلمساز ہے۔

کہے جاندے سیاسی مہانرتھیاں نوں شاید ایہہ فلماں چنگیاں نہ لگن کیونکہ ایہہ سیاست نوں وقتی آکسیجن دین اتے کلا-سیاست دے غیر دوندوادی سبھیاچار نوں پرپھلت نہیں کردیاں سگوں 90 ڈگری سبھیاچار(نکّ دی سیدھ) دے الٹ پورے ورتارے نوں 360 ڈگری’ توں سمجھدیاں ہن۔

اجے ستھاپتی نوں ونگارن والا فقیر فلمساز ہے۔فقیری اوہدی فلمسازی دے اچیت ‘چ ہے۔اسے لئی اجے دی فلم ‘ملانگے بابے رتن دے میلے ‘تے’ دے آخری درشاں دا اک پاتر کرانتی تے فقیری دے دوندوادی رشتے دی گلّ کردا ہے۔ فقیری دے ستھاپتی ورودھی فلسفے دی گلّ کردا ہے۔ کرانتی کاری دے فقیر تے فقیر دے کرانتی کاری ہون دے سفر وچلی بریک گلّ سمجھاؤندا ہے۔

 

Punjabi and Shahmukhi translations of my article for EPW, ‘Tales in Search of Listeners’

Punjabi and Shahmukhi translations of my article for EPW, Tales in search of listeners: Memoryscape in post-Partition Punjab. Many thanks to SuhiSaver.org.

ਸਰੋਤੇ ਉਡੀਕਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: ਬਟਵਾਰੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾhttp://www.suhisaver.org/index.php?cate=5&&tipid=385

بٹوارے دے بعد دے پنجاب دا یاداں دا نقشہ :سرَوتے اڈیکدیاں کہانیاں: http://www.suhisaver.com/index.php?cate=6&&tipid=38

Prof. Ishtiaq Ahmed writes about my films in Daily Times

Parts I, II  and III of ‘Sufism and the East Punjab Dalit assertion‘ by Professor Ishtiaq Ahmed, published in Daily Times. It talks extensively about my films.

This fact dawned upon me in a most powerful manner when I saw documentaries on this subject by an exceptionally talented and enlightened filmmaker, Ajay Bhardwaj (a Brahmin). His remarkable contribution comprises a trilogy: Kitte Mil Ve Mahi (where the twain shall meet); Rabba Hun Kee Kariye (thus departed our neighbours), and Milange Babey Ratan De Mele Te (We shall meet at the festival of Baba Ratan).

Part I: http://archives.dailytimes.com.pk/editorial/30-Sep-2012/view-sufism-and-the-east-punjab-dalit-assertion-i-ishtiaq-ahmed

 By probing the Sufi connections of the social and cultural world of East Punjab Dalits, Ajay Bhardwaj has opened new vistas for us in West Punjab. After 65 years of a violent partition, we catch glimpses of the other part upholding the 1,000-year old common heritage.

Part II: http://archives.dailytimes.com.pk/editorial/07-Oct-2012/view-sufism-and-the-east-punjab-dalit-assertion-ii-ishtiaq-ahmed

The final documentary in the trilogy on Sufism and the Dalits of East Punjab, Milange Babey Ratan De Mele Te (“We shall Meet at the Festival of Baba Ratan”) begins with the recitation of pantheistic Punjabi verses about God existing not outside the universe but in intimate communion with it; in such a worldview, man, woman and God become one.

Part III: http://archives.dailytimes.com.pk/editorial/14-Oct-2012/view-sufism-and-the-east-punjab-dalit-assertion-iii-ishtiaq-ahmed

An Article for Viewpoint: ‘We didn’t know. Or didn’t we?’

An article for Viewpoint:

It seems as if everyone is a victim of the partition violence. No one asks the question, if that is so, then who are the perpetrators? There is a complete silence about it.

Read the complete piece: http://www.viewpointonline.net/we-didnt-know-or-didnt-we.html

An Opinion piece for The Hindu: The absence in Punjabiyat’s split universe

Nationalist politics and official patronage to a selective narrative of Partition have not succeeded in wiping out the memory of a composite pluralistic culture.

Read the complete article: http://www.thehindu.com/opinion/lead/article3772133.ece

An article for EPW: Tales in search of listeners – Memoryscape in post-Partition Punjab

A recent article for Economic & Political Weekly.

The essay concerns two tales, narrated by two different people — one a Sikh and the other a Muslim — about the perpetrators of genocidal violence in east Punjab in 1947.

More: http://www.epw.in/web-exclusives/tales-search-listeners.html

Book review for Biblio magazine: The Punjab Bloodied, Partitioned and Cleansed by Ishtiaq Ahmed

Review of the book, The Punjab Bloodied, Partitioned and Cleansed by Ishtiaq Ahmed, for the Biblio magazine’s Jan-Feb 2012 issue.

PDF: http://www.ajaybhardwaj.in/reviews-files/PunjabBloodiedPartitioned&Cleansed-IshtiaqAhmed-BibiloReview-AjayBhardwaj.pdf

 

Reflections from a viewer on ‘Rabba Hun Kee Kariye’

Reflections of Ashraf Sahib.

To me this documentary has given a voice to those hundreds of Thousands of people who lost their lives in the 1947 partition. Personally, I grew up in a family where I heard these stories first hand from my Gran. Of how she locked her home in Kartarpur and looked after the key to that house for several years with the intention of returning. Further, of how my Gran was privileged to be travelling in the only survived truck of three whilst the rest of her family was unfortunately in the other two trucks that were slaughtered on the way to Pakistan.

Read more →

The idea shift behind ‘Kitte Mil Ve Mahi’

A TRAVELOGUE IN HISTORY, MEMORY AND OBLIVION: Revisiting little traditions of the Punjab

In the beginning…the IDEA

That memory is also a great binding force, conserving the most humane of values of a given society doesn’t come naturally to mind in times of its rampant abuse. Perhaps each epoch renders certain memories invisible. Yet, they carry on, by turning into personal memories of individuals, collective memories of a village, a sacred tradition among the bards and musicians, and preserve themselves in a thousand different ways. That is what we would call the little traditions.

Read more →